ليکوال: صديق الله بدر

عبدالهادي داوى ((پريشان))

عبدالهادى داوى فرزند طبيب عبدالاحد خان؛ درسال ۱۲۷۴ هـ ش در باغ عليمردان كابل چشم به جهان ګشود.

تحصيلات ابتدايى را تا درجه رشديه در مكتب حبيبيه به پايان رسانده و به درخواست علامه محمود طرزي به حيث محرر سراج الاخبار افغانيه مقرر ګرديد و با انتشار اشعار و مقالات بيدار كننده خويش در سراج الاخبار افغانيه در تنوير افكار عامه سهم فعال وارزنده داشت.

داوى شاعر و نويسنده دست بلند در زبان هاى درى و پشتو بود و با زبان اردو، تركى، عربى و انګليسي نيز اشنايى داشت.

داوى كه در دوران شاګردى در مكتب حبيبيه با حلقات روشنفكرى و نظريات جديد اشنا ګرديده بود از جمله اشخاص بيدار نهضت مشروطيت در افغانستان به شمار می رفت و در مشروطيت دوم از نقش بارز و عمده برخوردار بود.

در سال ۱۲۹۷ هـ ش به زندان انداخته شد و مدت هفت ماه را در زندان سپرى كرد. در كتب و متون امده است كه علت به زندان افګندن وى حمله بالاى امير حبيب الله خان بود. باوجود آنكه اطرافيان امير خواستار اعدامش ګرديده بودند، شخص امير از كشتن وى ابا ورزيد و امر قتل اش را صادر نكرد.

با قتل امير در كله ګوش لغمان و با به قدرت رسيدن غازى امان الله شاه، همراه با ساير زندانيان سياسى كه از دوستان امان الله بودند؛ از زندان رها و به حيث ګرداننده، سر محرر و مدير جريده امان افغان كه جانشين سراج الاخبار افغانيه بود، مقرر ګرديد كه نخستين شماره آن در سال ۱۲۹۸به مديريت وى به چاپ رسيد. در سال ۱۲۹۹ هـ ش بحيث سفير افغانستان در بخارا تعيين ګرديد. در سال ۱۳۰۰ هـ ش بحيث مدير بخش اروپا و هند در وزارت خارجه مقرر شد و هم مدتى در اين وزارت بحيث مستشار كار نمود. در سال ۱۹۲۱ میلادی وزير مختار افغانستان در لندن بود كه اين مسووليت را تا سال ۱۹۲۴ بعهده داشت. در همين سال به حيث وزير تجارت مقرر ګرديد و بعد از سه سال خدمت در آن وزارت به اثر مخالفت با بعضى از اعضاى كابينه و كارهاى آنان از وظيفه مستعفى شد.

در زمان اغتشاش مدت ۱۷ روز را در زندان به سربرد و با رهايى از زندان به هند رفت و در آنجا مجله اى را به نام افغانستان، از لاهور به نشر رساند. در زمان نادر خان با بازګشت به كشور بحيث سفير افغانستان در المان مقرر و بعد از مدتى دوباره به وطن خواسته شد. زمانى كه نادر خان به قتل رسيد، در كنار ګرفتارى يكعده اشخاص، وى نيز دستګير و به زندان انداخته شد و مدت سيزده سال و پنج ماه را در زندان ارګ شاهى سپرى كرد.

در سال ۱۳۲۵ هنګاميكه از زندان رها شد مدت يكسال منشى دربار شاهى بود. در سال ۱۳۳۸ بحيث سفير افغانستان په مصر رفت و بعد از آن سفير كبراى افغانستان در اندونيزيا مقرر ګرديد. در سال ۱۳۴۲ عضو لويه جرګه تسويد مسوده قانون اساسى و از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۹ بحيث رييس د مشرانو جرګه ايفاى وظيفه كرد.

عبدالهادى دواى دوران پيرى را در منزلش سپرى كرد و بيشتر اين اوقات را صرف استراحت و رونويس خاطراتش كرده و بالاخره در بيست و هفتم برج اسد سال ۱۳۶۱ جهان فانى را وداع ګفت و در شهداى صالحين به خاك سپرده شد.

اثار چاپ و ناچاپ مرحوم داوى ذيلا بر شمرده ميشود.

۱- تجارت شمالى ما

۲- اثار اردوى اقبال

۳- زما رسول پاك

۴- كليات داوى

۵- لاله ريخته

۶- عبرت نامه

۷- سفرنامه منصورى

۸- حافظ شيراز

۹- مقالات خطابات

۱۰- حيات در مصر

۱۱- حيات در اندونيزيا

۱۲- سفرالاخبار

۱۳- ګلخانه غياصه

۱۴- نغمات

۱۵- رجال وطن

۱۶- د پښتنو تاريخ او آينده

۱۷- پشتو اشعار

۱۸- و سوانح زنده ګى.